Deze ‘taal voor de mensen’ verscheen op 3 september in nrc.next
De voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen werd uitgebreid geïnterviewd op de radio. Waar het over ging heb ik helaas niet kunnen volgen, want ik raakte geobsedeerd door zijn uitspraak van het woord ‘rendement’. Hij zei namelijk ‘rândement’.
Zelf spreek ik rendement precies uit zoals je het schrijft: rendement. Maar deze man wilde blijkbaar de franse oorsprong van het woord benadrukken. Dat is op zich prima. Maar waarom dan niet all the way gegaan? Zeg dan ‘rândemân’. Voor de duidelijkheid: de dakjes op de a’s geven hier de neuzige manier aan waarop Fransen een lettergreep eindigend op –n uitspreken. Alsof ze middenin een woord ineens verkouden worden.
Met franse woorden is het altijd schipperen. Neem croissant. Zeg je krwassân? Krassân? Of gewoon krassant?
Onlangs kwam ik iemand tegen die met passie begon te fulmineren tegen die verschrikkelijke mensen (kon je ze eigenlijk wel mensen noemen? Wilden waren het!) die ‘restorant’ zeggen, in plaats van ‘restorân’. Jaja, knikte ik zo’n beetje. Ik durfde toen niet echt meer toe te geven dat ik zelf meestal ook ‘restorant’ zeg. ‘CabareTTT!’ riep hij. ‘Ook zoiets! Het is cabarè!’ Jaaa, knikte ik, want dat vind ik toevallig ook. Die t hoort niet achter cabaret, maar achter restaurant vind ik hem prima. ‘Plafont!’ riep de man.
Maar dezelfde mensen die vinden dat je restaurân moet zeggen, en plafôn, vinden het waarschijnlijk weer heel overdreven en kakkineus als je ‘rwajaal’ zou zeggen tegen ‘royaal’.
Het is dus moeilijk balanceren tussen té frans, en niet frans genoeg. Zeg je ‘envelop’ of ‘ânvelop’? ‘argitekt’ of ‘arsjitekt’? ‘Regisseur’ of ‘rezjisseur’? Ik zeg papjé masjé tegen papier maché. Schijnt verschrikkelijk te zijn. Alsof je ook in staat zou zijn om opeens ‘parbleu!’ uit te roepen.
Raar eigenlijk dat we ons nog steeds druk maken om franse woorden. Het is tenslotte alweer meer dan honderd jaar geleden dat het frans als coole taal gold, waar je zo veel mogelijk vanaf moest weten. Maar blijkbaar heeft het frans toch een zeker zjuhnuhsèkwà waardoor het ons blijft fascineren.
Erg leuk geschreven column en je krijgt de neiging om tijdens het lezen fonetisch mee te spreken om je eigen uitspraak te testen.
BeantwoordenVerwijderen